Rujeneda y identità

L ladin dla Dolomites à ravises neolatines o romaniches: l vën da na varianta regiunela dl latin y mostra su carateristiches retiches, celtiches y nordiches.

Da auzé ora iel che la doi denonimazions ladin y retoroman ne se basea nia sun na rujeneda unica ma sun na cumpëida de idioms cun la medema carateristiches linguistiches. 

Chësta familia linguistica possen spartì su te trëi ijules

  • l Ladin dla Dolomites ntëur Mëisules, 
  • l retoroman ti Grijons, 
  • y l Furlan tl Friul.

Ladin dla Dolomites

Pra l ladin dla Dolomites iel chëi idioms che vën rujenei tla valedes ntëur Mëisules: 

  • badiot cun si trëi variantes: badiot dl Alta, ladin de mesaval y marou;
  • gherdëina;
  • fascian, spartì su te cazet, brach y moenat;
  • fedom cun la varianta de Fedom y Col de Santa Lizia,
  • ampezan, l idiom de Cortina.

Chësc ultim idiom se desferenzieia mpue dai autri dal pont de ududa linguistich, purëmpò fejel pert dl ladin zentrel: dantaldut per rejons storich -cultureles, per rejons de se sentì pert de na grupa linguistica y per l liam ideologich-culturel.

L badiot, l gherdëina, l fascian, l fodom y l ampezan ne à nia mé na lingia de carateristiches che i lieia, ma i partësc nce n patrimone storich y na tradizion culturela sota y particulera.